به گزارش خبرنگار بینالملل تازههای اقتصاد؛ جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بسیار طولانیتر از آن چیزی شده که بسیاری انتظار داشتند؛ اما یک شگفتی بزرگتر نیز در حال رقم خوردن است: بازار جهانی نفت هنوز فرو نریخته است.
با گذشت بیش از شش ماه از آغاز جنگ، نفت خام همچنان در بیشتر موارد به مقصد خود میرسد؛ هرچند هزینه انرژی برای مصرفکنندگان افزایش یافته و فشار بر اقتصادهای بزرگ جهان بیشتر شده است.
تازهترین تحولات بازار نیز نشان میدهد که این فشار در حال انعکاس در قیمتهاست. ظهر امروز نفت برنت به حدود ۱۰۷.5 دلار و نفت خام آمریکا، WTI، به ۱۰3.83 دلار در هر بشکه رسیده است. این ارقام در شرایطی ثبت میشوند که بازار جهانی نفت تاکنون با مجموعهای از راهکارهای اضطراری توانسته شوک جنگ را جذب کند؛ انتقال نفت از مسیرهای جایگزین برای دور زدن تنگه هرمز، استفاده از ذخایر استراتژیک و کاهش قابل توجه مصرف جهانی، سه عاملی هستند که مانع جهش بسیار شدیدتر قیمتها شدهاند. با این حال، پرسش اصلی دیگر این نیست که بازار چگونه تاکنون دوام آورده است؛ سؤال مهمتر این است: اگر جنگ ادامه پیدا کند، این سازوکارهای موقت تا چه زمانی میتوانند دوام بیاورند؟
این جنگ یکی از بزرگترین شوکهای عرضه در تاریخ بازار نفت را ایجاد کرده است، اما قیمتها تاکنون به بالاترین سطوح تاریخی خود نرسیدهاند. ناتاشا کانوا، تحلیلگر ارشد کالا در جیپی مورگان، سه دلیل اصلی را برای این مقاومت بازار مطرح میکند. نخست، بازار تلاش کرده مسیرهای جایگزینی برای انتقال نفت پیدا کند.
عربستان سعودی بخشی از نفت خود را با دور زدن تنگه هرمز به بنادر خارج منتقل کرده است. همزمان، تلاشهایی برای عبور محمولههای نفتی از تنگه هرمز با هماهنگی نیروهای آمریکایی و کشورهای حوزه خلیج فارس انجام شده است. اما این راهکارها به معنای حل بحران نیست؛ بلکه بیشتر شبیه ایجاد مسیرهای موقت برای عبور از بحرانی است که همچنان ادامه دارد.
عامل دوم، کاهش مصرف جهانی نفت است. تقاضای جهانی در طول جنگ حدود ۵ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است؛ اتفاقی که در شرایط عادی میتوانست نشانهای از ضعف اقتصاد جهانی باشد، اما اکنون به عاملی برای جلوگیری از جهش بیشتر قیمت نفت تبدیل شده است. بخشی از این کاهش تقاضا ناشی از تغییر رفتار مصرفکنندگان است. لغو سفرها، استفاده بیشتر از خودروهای برقی و حملونقل عمومی و افزایش دورکاری، مصرف سوخت را کاهش داده است. در چین نیز رشد سریع خودروهای برقی به حدی بوده که ظرفیت حملونقل دریایی جهان را تحت فشار قرار داده است. از سوی دیگر، کمبود ظرفیت پالایش در بخشهایی از خاورمیانه، روسیه و چین نیز باعث شده تقاضا برای نفت خام کاهش پیدا کند. این عوامل توانستهاند بخشی از شوک ناشی از کاهش حدود ۱۳ میلیون بشکه در روز از عرضه نفت را جبران کنند.
اما نفت ۱۰۷ دلاری یک هشدار است
با وجود تمام این سازوکارهای تعدیلکننده، رسیدن برنت به محدوده ۱۰۷ دلار نشان میدهد که بازار همچنان نسبت به تداوم جنگ و ریسکهای مربوط به عرضه حساس است. بازار هنوز برای ادامه جنگ و تشدید اختلال در جریان نفت، ظرفیت نامحدودی ندارد. قیمت فعلی همچنین فاصله قابل توجهی با سناریوی مورد انتظار برای پایان جنگ دارد.
جیپی مورگان در سناریویی که جنگ برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، قیمت نفت را حدود ۸۷ دلار در هر بشکه برآورد کرده است؛ در حالی که در صورت پایان جنگ، این بانک انتظار دارد قیمت نفت تا حدود ۶۴ دلار کاهش پیدا کند.
البته برخی تحلیلگران با فرض ادامه وضعیت فعلی، چشمانداز قیمت برنت در سال آینده را حتی بالاتر و در محدوده ۸۹ دلار ارزیابی کردهاند. این اختلاف پیشبینیها نشان میدهد که بازار بیش از هر زمان دیگری به تحولات ژئوپلیتیکی حساس شده است.
ذخایر نفتی؛ سپری که آرامآرام فرسوده میشود
آمریکا و چین تاکنون به شکل گستردهای از ذخایر نفتی خود برای مقابله با شوک جنگ استفاده کردهاند. در آمریکا، تأسیسات مهم ذخیرهسازی نفت در کوشینگ ایالت اوکلاهما در ماه ژوئیه به حداقل عملیاتی رسید؛ سطحی که پایینتر از آن، محدودیتهای فنی انتقال نفت از طریق خطوط لوله به پالایشگاهها جدیتر میشود. چین نیز طی هفتههای اخیر واردات نفت خود را اندکی افزایش داده، اما حجم واردات همچنان میلیونها بشکه در روز پایینتر از سطح پیش از جنگ است. میزان دقیق ذخایر نفتی چین مشخص نیست، اما برآوردها از حدود یک میلیارد ذخیره بشکه حکایت دارد.
حمد حسین، اقتصاددان حوزه کالا در مؤسسه Capital Economics، معتقد است اگر جنگ برای مدت طولانیتری ادامه پیدا کند، در نهایت این ذخایر نیز کاهش خواهد یافت. آن زمان بازار با عدم تعادل شدید میان عرضه و تقاضا مواجه خواهد شد؛ همان وضعیتی که بسیاری از تحلیلگران در ابتدای جنگ انتظار داشتند.
دن پیکرینگ، بنیانگذار و مدیر سرمایهگذاری Pickering Energy Partners، معتقد است کاهش ذخایر لزوماً به معنای جهش فوری قیمت نفت نیست. اما اثر مهمتر آن میتواند افزایش شدید نوسان قیمتها باشد. از نگاه او، اگر وضعیت فعلی ادامه پیدا کند، احتمالاً اواخر سال آینده فشار بیشتری بر بازار وارد خواهد شد. دلیل روشن است: ساخت خطوط لوله جدید به اندازه کافی سریع نیست و منابع جدید عرضه، از جمله تولید ونزوئلا، نیز نمیتوانند برای همیشه کمبود بازار را جبران کنند. بنابراین، بازار نفت ممکن است در ظاهر آرام باقی بماند، اما زیر این آرامش، فشارهای فزایندهای در حال جمعشدن است.
نقش پر هزینه ارتش آمریکا
بر اساس برآورد بلومبرگ اکونومیکس، هزینه عملیاتی استقرار نیروهای دریایی آمریکا در ارتباط با محاصره و عملیات منطقهای از ژانویه تاکنون از ۷.۱ میلیارد دلار گذشته و تنها محاصره دوم، از ۱۴ ژوئیه تا ۱۵ سپتامبر، حدود ۲ میلیارد دلار هزینه داشته است. هزینه متوسط این عملیات ۳۲.۵ میلیون دلار در روز و اوج روزانه آن ۴۲ میلیون دلار بوده است. این درحالیست که این ارقام هزینه اسکورت نفتکشها در هرمز و برخی داراییهای نظامی دیگر را شامل نمیشود. هزینه کل جنگ نیز تا اول اوت حدود ۳۸ میلیارد دلار برآورد شده است. تداوم این هزینهها نشان میدهد حفظ جریان نفت با اتکا به توان نظامی، راهکاری پرهزینه است و طولانی شدن جنگ فشار بیشتری بر منابع مالی و نظامی آمریکا وارد میکند.
جنگ طولانی؛ فشار اقتصادی برای آمریکا
قیمت بالاتر سوخت، کاهش ذخایر، افزایش هزینههای نظامی و نیاز مستمر به حفاظت از مسیرهای انتقال نفت، همگی هزینههایی هستند که اقتصاد آمریکا و سایر اقتصادهای مصرفکننده انرژی را تحت فشار قرار میدهند.
بر همین اساس، طولانیشدن جنگ میتواند برای دولت ترامپ به یک مسئله اقتصادی جدی تبدیل شود. هرچه درگیری بیشتر ادامه پیدا کند، حفظ وضع موجود پرهزینهتر میشود؛ بهخصوص اگر بازار مجبور شود بیش از پیش به ذخایر نفتی و عملیات نظامی برای حفظ جریان عرضه متکی باشد.
(جنگ همیشگی) دیگر یک سناریوی غیرممکن نیست
یکی از مدیران ارشد یک بانک بزرگ به CNN گفته است که درگیری آمریکا و ایران احتمالاً میتواند به یک جنگ همیشگی تبدیل شود. او در عین حال تأکید کرده که بازار باید برای چنین احتمالی آماده باشد. این نگرانی در میان نهادهای اقتصادی آمریکا نیز دیده میشود. اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز اعلام کرده که صادرات نفت از طریق تنگه هرمز احتمالاً تا پایان سال همچنان محدود خواهد بود.
S&P Global Energyنیز حتی بدبینانهتر ارزیابی کرده و گفته است انتظار ندارد تولید نفت خاورمیانه حتی تا پایان سال آینده به سطح پیش از جنگ بازگردد. جیم بورکهارد، مدیر جهانی تحقیقات نفت خام این مؤسسه، میگوید: بازار به آرامش بازنمیگردد؛ بلکه خود را با واقعیت جدیدی تطبیق میدهد که با درگیری حلنشده و ریسک پایدار دریایی تعریف شده است.
هرمز؛ نقطه تعیینکننده آینده بازار
در نهایت، آینده بازار نفت بیش از هر چیز به یک سؤال گره خورده است: تنگه هرمز تا چه زمانی میتواند در وضعیت فعلی باقی بماند؟ اگر مسیر انتقال نفت همچنان با راهکارهای جایگزین و عملیات امنیتی حفظ شود، بازار میتواند به همین وضعیت شکننده ادامه دهد. اما اگر اختلال در تردد نفتکشها تشدید شود، ذخایر کاهش بیشتری پیدا کنند و تولیدکنندگان جایگزین نتوانند کمبود عرضه را جبران کنند؛ معادله میتواند به سرعت تغییر کند. در آن صورت، مسئله دیگر فقط قیمت بالاتر بنزین و گازوئیل نخواهد بود؛ بلکه اقتصاد جهانی با یک شوک جدید انرژی روبهرو خواهد شد.
هزینه دوام بازار نفت رو به افزایش است
بازار جهانی نفت تاکنون برخلاف بسیاری از پیشبینیهای اولیه فرو نپاشیده است. مسیرهای جایگزین، ذخایر نفتی، کاهش تقاضا و افزایش تولید برخی کشورها توانستهاند بخش بزرگی از شوک جنگ را جذب کنند. اما این راهکارها دائمی نیستند. ذخایر محدودند، خطوط لوله یکشبه ساخته نمیشوند، تولیدکنندگان جایگزین ظرفیت نامحدود ندارند و حتی قدرت نظامی آمریکا نیز نمیتواند برای همیشه هزینه حفاظت از مسیرهای انرژی جهان را بر عهده بگیرد. اکنون قیمت برنت نشان میدهد بازار، علیرغم تمام سازوکارهای دفاعی خود، در برابر تداوم جنگ آسیبپذیر باقی مانده است. به همین دلیل، وضعیت فعلی بازار نفت را نباید نشانه پایان بحران دانست؛ بلکه باید آن را تعادل موقتی میان عرضه محدود، تقاضای پایینتر و مجموعهای از راهکارهای اضطراری تلقی کرد.
جنگ ایران و آمریکا اگر طولانیتر شود، ممکن است در نهایت نه از طریق یک شوک ناگهانی، بلکه با فرسایش تدریجی همین راهکارها، بازار نفت را به نقطه بحرانی برساند.
خبرنگار: هانیه محمدی
نظر شما